د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزه هوډنه (۲۰۲۴–۲۰۲۵)

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګریزه هوډنه (۲۰۲۴–۲۰۲۵)

د افغانستان او پاکستان ترمنځ سوداګري په تاریخي لحاظ د سیمې د اقتصادي فعالیتونو بنسټ پاتې شوې، که څه هم اوس مهال له سختو بدلونونو او بې ثباتۍ سره مخ ده. لاندې د اوسنۍ سوداګرۍ، صادراتي توکو او شته ننګونو په اړه معلومات وړاندې کیږي.

د سوداګرۍ اوسنی وضعیت

په دې وروستیو کې د دوه اړخیزې سوداګرۍ حجم په نښه شوي ډول راکم شوی دی. د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې سوداګري شاوخوا ۴۰٪ کمه شوې ده؛ یعنې له ۲.۴۶۱ میلیارد ډالرو څخه ۱.۷۶۶ میلیارد ډالرو ته راښکته شوې ده. د دې کمښت اصلي لامل د تورخم او چمن په څېر په کلیدي پولو کې پرله پسې او اوږدې بندیزونه دي.

په زړه پورې دا ده چې د سوداګرۍ بیلانس بدل شوی؛ په داسې حال کې چې پخوا پاکستان ډیر صادرات لرل، اوس یې صادرات کم شوي او د افغانستان صادرات (په ځانګړي ډول ډبرو سکاره او کرنیز محصولات) نسبتاً ثابت پاتې دي.

مهم سوداګریز توکي

سوداګري لا هم پر خامو موادو، انرژۍ او د اړتیا وړ مصرفي توکو متمرکزه ده.

• له افغانستان څخه پاکستان ته صادرات:

  • انرژي او معدنیات: د ډبرو سکاره (چې په وروستیو کلونو کې یې صادرات خورا زیات شوي) او اوسپنه.

  • کرنه: پنبه، تازه او وچه میوه (انګور، انار، نغوزي) او سابه.

• له پاکستان څخه افغانستان ته صادرات:

  • خوراکي توکي: وریجې، بوره، غله جات او غوړي.

  • ساختماني توکي: سمنټ او نور ساختماني مواد.

  • روغتیا: درمل او طبي وسایل.

د افغانستان او پاکستان د ټرانزیټي سوداګرۍ تړون (APTTA)

دا هغه قانوني چوکاټ دی چې د پاکستان له لارې نړیوالو بازارونو ته د افغان توکو لیږد تنظیموي.

د ټرانزیټي سوداګرۍ په اړه یادونه: که څه هم پاکستان د وچې پورې تړلي افغانستان لپاره د بحر (کراچۍ او ګوادر بندرونو) ته د رسیدو ترټولو لنډه او ارزانه لاره ده، خو دا تړون له ډیرو ستونزو سره مخ دی. افغانستان په تدریجي ډول د ایران (چابهار بندر) او مرکزي اسیا له لارې د بدیلو لارو په لټه کې دی ترڅو پر پاکستاني پولو خپله تکیه کمه کړي.

بنسټیزې ننګونې او خنډونه

سوداګریزې اړیکې اوس مهال له څو مهمو ستونزو سره مخ دي:

۱. امنیتي او سیاسي کړکېچ: د امنیتي ځواکونو ترمنځ نښتې ډیری وخت د تورخم-جلال اباد د لویې لارې د تړل کیدو لامل کیږي. ۲. د زیربناوو نشتوالی: په پولو کې د سړو خونو د نشتوالي له امله، د افغانستان تازه میوې ډیری وخت د ځنډ په پایله کې خرابېیږي. ۳. مالي ستونزې: پر بانکي سیسټم د بندیزونو له امله، سوداګر مجبور دي چې پر حوالې یا نغدو پیسو تکیه وکړي چې دا کار خطرونه او لګښتونه زیاتوي. ۴. د ویزو او اسنادو پالیسي: د لاریو چلوونکو لپاره د ویزو او نویو اسنادو (TAD) سختو شرایطو د لېږدونې بهیر سست کړی دی.