عبدالمجید زابلی (۱۴ اگست ۱۸۹۶ – ۲۳ نوامبر ۱۹۹۸) یکی از تأثیرگذارترین شخصیتهای تاریخ معاصر اقتصادی افغانستان بود. وی انسانی بود که بر یک باور راسخ ایستاده بود: هیچ ملتی هرگز به آزادی واقعی دست نمییابد مگر اینکه استقلال اقتصادی داشته باشد. در طول زندگی خود، بارها تأکید میکرد که استقلال سیاسی بدون وجود اقتصاد داخلی قوی، تنها یک پوشش توخالی است.
برای تحقق این دیدگاه، زابلی بنیانگذار نخستین بانکهای مدرن افغانستان شد و رهبری تحولات صنعتی را به عهده گرفت که کشور را از اقتصاد کشاورزی بسته به اقتصادی نوین و متصل به بازارهای جهانی سوق داد. میراث وی تنها محدود به ایجاد نهادها نیست، بلکه باور عمیق او به توانایی افغانستان برای خروج از فقر از طریق ظرفیت مردم و سرمایهگذاریهای داخلی نیز در آن نهفته است.
ریشهها و زندگی اولیه
عبدالمجید زابلی در سال ۱۸۹۶ در هرات در خانوادهای با پیشینه تجاری به دنیا آمد. پدرش، عبدالحکیم ترهکی، روابط تجاری گستردهای با کشورهای آسیای میانه داشت که این محیط، دروازههای اولیه تجارت بینالمللی را به روی زابلی گشود. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در هرات به پایان رساند و سپس برای تحصیلات عالی به تاشکند رفت، جایی که تجربه عملی در سیستمهای اقتصادی را به دست آورد.
وطنپرستی زابلی صرفاً یک احساس نبود، بلکه عملی ملموس داشت. در دهه ۱۹۲۰، او خانه شخصی خود را به دولت افغانستان اهدا کرد تا به عنوان سفارت در مسکو مورد استفاده قرار گیرد. در سال ۱۹۲۹، هنگامی که کشور با بحران اقتصادی شدید مواجه شد و خزانه تنها ۸۰۰۰ افغانی داشت، شاه محمد نادر شاه او را از آلمان فراخواند تا اقتصاد کشور را بازسازی کند.
در دوره اقامت در اتحاد جماهیر شوروی، زابلی با فشارهای سیاسی روبهرو شد. مقامات شوروی قصد داشتند او را بازداشت و اموالش را مصادره کنند، اما دولت کابل با اعمال فشار دیپلماتیک او را به افغانستان بازگرداند.
دهه طلایی پیشرفت (۱۹۳۲–۱۹۴۲)
پس از بازگشت او، افغانستان وارد مرحلهای بیسابقه از رشد صنعتی شد. در سال ۱۹۳۲، زابلی شرکت اشامی را تأسیس کرد تا مشارکت سرمایهگذاران افغان را افزایش دهد. در سال ۱۹۳۳، این نهاد به تأسیس بانک ملی تبدیل شد.
در سال ۱۹۳۹، بانک افغانستان (بانک مرکزی) ایجاد شد که گامی حیاتی در جهت ثبات پولی کشور بود. زابلی این دوره را «دهه طلایی» نامید.
"ماموریت ما این بود که قلب افغانستان را از طریق سرمایه و صنعت خود فعال کنیم تا کشور از وابستگی اقتصادی خارجی رهایی یابد."
به دلیل سیاستهای اتخاذ شده توسط زابلی، افغانستان در جریان جنگ جهانی دوم بیش از ۳۱ میلیون دلار ذخیره ساخت. همچنین، برای حفاظت از سطح زندگی مردم، سیستم کنترل قیمتها به کار گرفته شد.
پیشرفت صنعتی و رفاه اجتماعی
زابلی باور داشت که اقتصاد باید در خدمت کرامت و رفاه انسان باشد. او شرکت سپین زر کندز، کارخانههای گلبهار و پلخمری، و کارخانه شکر بغلان را تأسیس کرد.
وی امکاناتی نظیر مسکن برای کارگران، بیمارستانها، کلوبها و کتابخانهها فراهم کرد و حتی سیستم تقسیم سود را پیادهسازی نمود.
سیاست اقتصادی و برنامهریزی دولتی
زابلی از سال ۱۹۳۶ تا ۱۹۵۱ وزیر اقتصاد ملی بود و برنامههای کلیدی برای توسعه کشاورزی و انرژی طراحی کرد. او از پروژه هلمند حمایت کرد و تولید برق را توسعه داد.
با این حال، به دلیل اختلاف با برخی سیاستهای دولت، او استعفا داد و به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد.
میراث پایدار در آموزش
زابلی اعتقاد داشت که پیشرفت از طریق آموزش حاصل میشود. در سال ۱۹۷۹، تمام داراییهای خود را وقف دولت کرد.
- خوابگاهها: فراهمسازی امکانات اقامت برای دانشجویان ولایات
- بورسیههای بینالمللی: تحصیلات عالی در رشتههای علوم، تکنولوژی و سلامت
- خدمت به کشور: دانشجویان ملزم به بازگشت و خدمت به مدت ۱۴ سال
عبدالمجید زابلی در سال ۱۹۹۸ در سن ۱۰۲ سالگی درگذشت. او نه تنها یک سیستم بانکی تأسیس کرد، بلکه نقشه راه اقتصادی برای بقاء و توسعه ملت را نیز طراحی نمود.